Çeçenler kimdir ? Şeyh Şamil kimdir ?

25.02.2022
Çeçenler kimdir ? Şeyh Şamil kimdir ?

Çeçenler, Kafkasya’nın kuzeydoğu kesiminde, Sunja ve Argun ırmakları civarında yaşayan yerli Kafkasya halkı. Kendilerini Nohçi olarak adlandırırlar. Bu ad, Çeçenlerin Nohçmekhahoi adlı kabilesinden ve bu kabilenin topraklarından gelir.

Şeyh Şamil, Kuzey Kafkasya halklarının siyasi ve dini önderi, Dağıstan, Çeçenya ve Abzeh Çerkeslerinin üçüncü imamı olan imam ve asker. Kafkasya’nın hürriyeti için mücadele etmiş olan Şeyh Şamil, İslam dünyası ülkelerinde ün sahibidir.

Bir taraftan da Gazi Muhammed’in kayınpederi Danyal ile Şâmilzade Muhammed Şafii’nin kayınbiraderi İsmail’in Ruslar namına teminat vermeleri üzerine İmam Şamil İstanbul’a yollanılmak şartıyla ve 20 kadar sadık arkadaşıyla Rus kumandanına teslim oldu ki 1276/1859 Sefer ayının başı ve Ağustos ayının ortaları idi.

Gimry veya Gimri Dağıstan Cumhuriyeti’nin dağlık bir köyüdür. Tarihte Gazi Muhammed ve Şeyh Şamil’in doğduğu köy olarak tanınır. Köy, Müslümanların bağımsızlık mücadelesinin sembolü olmuş, pek çok millete ve yazara ilham kaynağı olmuştur. Ulaşımı oldukça zor olmasına rağmen doğal güzellikleri çoktur.

Şeyh Şamil, Kuzey Kafkasya halklarının siyasi ve dini önderi. Kafkas Savaşı’nda Rus karşıtı direnişin lideri ve Dağıstan’la Çeçenya’nın 3. imamı.

Hamza Bey’den sonra Kafkasya’daki direnişçilerin komutanıdır ve aynı zamanda Nakşibendi şeyhlerinden Seyyid Cemaleddin Kumuki’nin halifelerindendir.

Kafkas Kartalı, bundan yüz elli yıl kadar önce Kafkasya’da yaşanmış bir hürriyet mücadelesidir. Sevgi ve cesaretin kaynağı olan yüreğine tutunmuş bir insan ve o insanın yanında acıları, sürgünleri, yenilgi ve zaferleri tatmış bir halkın lideridir.

Rusya ve savaş kavramlarını yan yana düşününce aklımıza gelecek ilk şeylerden birisi de Çeçen Savaşıdır.

Bu minvalde koca Rusya’ya karşı bir avuç insanla direnen Şamil Basayev’i rahmetle anıyoruz.

KISACA ŞEYH ŞAMİL HAYATI

Şeyh Şamil 25 yıl boyunca devam eden Kafkasya-Rusya savaşlarında Rus ordularını perişan eden büyük bir halk kahramanıdır. Ömrünü esaret altında bulunan Kafkasya topraklarını kurtarmaya adamıştır. Türkiye tarafından Kafkasya Kartalı olarak adlandırılmaktadır. Şeyh Şamil 1797 yılında Dağıstan’ın Gimri köyünde doğdu. Bölgede önemli bir din adamı olan Şeyh Cemalettin Gazi Kumuki’den dersler aldı. At binme ve kılıç kullanmada üstün becerilere sahipti. Güçlü bir vucut yapısı olan Şamil, aynı zamanda güreş ve atıcılıkta da kendini geliştirdi.

30’lu yaşlarına kadar tefsir, hadis, fıkıh, edebiyat, tarih, fen gibi birçok alanda öğrenim gördü. O dönemde Rus esareti altında Kafkasya’yı kurtarmak için Dağıstan’da başlattığı özgürlük mücadelesi kısa zamanda birçok bölgeye yayıldı. Diğer esaret altında yaşayan milletleri de bir araya getirerek Rusya İmparatorluğu’na büyük darbeler vurdu. Kafkasya’da yaşayan Türkler Şeyh Şamil’i başlarına lider olarak seçtiler. Döneminde baruthaneler, tophaneler, silahhaneler yaptırarak dağınık halde bulunan ordusunu güçlendirdi ve düzenli bir hale getirdi. Ayrıca ülkesinde adaleti ve refahı artırmak için çalışmalar yaptı.

Şamil Ruslara karşı her zaman en önde çarpışmış gerçek bir liderdi. 25 yıl boyunca Ruslara ağır kayıplar verdirmiştir. Fakat bu mücadelede kısıtlı olan askeri gücü ve imkanları tükenmiştir. Ahulgo tepesinde sayıları 10.000’i aşkın Rus ordusuna 3.000 adamıyla 80 günden fazla dayanarak tarihe geçmiştir. Bu direnişte Şeyh Şamil hanımı Cevheret hatunu, oğlu Said’i, kız kardeşi Mesedo’yu şehit verdi. Savaşı kaybedeceğini anlayan Şamil, Ruslar’la ateşkes anlaşması yaparak teslim olur. Esir olarak Rusya çarına götürülür. Burada cesaretiyle imparatorun dahi hayranlığını kazanır. Bunun yanında Rus Çarı ile yaşamış olduğu şu diyalog oldukça meşhurdur:

Bir gün Rus Çarı esaret altındayken Şeyh Şamil’i yemek yemek için karşısına alır Şeyh Şamil’in iştahlı bir şekilde yemek yediğini görünce yanındakilere: Korkarım bu adam bizi de birazdan yer diye söylenir. Şeyh Şamil bunu duyunca, Korkmayın dinimizde domuz eti yemek haramdır cevabını verir. 

1 ay boyunca Rus sarayında esir olarak kalan Şamil önemli esirlerin tutulduğu Kaluga’ya gönderilir. Esaretin 10. yılında hac vazifesini yerine getirme isteği kabul edilir. Çar tedbir olarak oğlu Muhammed Şefi’yi rehin alır ve hac sonrası tekrar gelip teslim olmasını ister. Buradan ilk olarak İstanbul’a gelen Şeyh Şamil o dönemin Osmanlı padişahı olan sultan Abdulaziz tarafından sarayda ağırlanır. Halk bu kahramanı görebilmek için saray önlerine koşar. Daha sonra hac görevini yerine getirmek için Mekke’ye gelir. 74 yaşlarına gelen ve yorgun düşen Şamil 4 Şubat 1871 yılında vefat etti.